JUČER je u 89. godini južnoafričkom Capetownu preminuo Ian Smith, prvi i posljednji premijer Rodezije, afričke države kojom je upravljala bjelačka manjina, a koja je nakon 1980. godine promijenila ime u Zimbabve.

Ian Smith je rođen 1919. godine u mjestu Selukwe, kao dijete siromašnog škotskog doseljenika u tadašnjoj britanskoj koloniji Južnoj Rodeziji. Za vrijeme drugog svjetskog rata se kao lovački pilot pridružio RAF-u te dva puta bio oboren - jednom u "Hurricaneu" iznad Sjeverne Afrike kada je teško ranjen i nakon čega mu je rekonstruirano lice, a drugi put iznad Italije u "Spitfireu" nakon čega se mjesecima skrivao u šumi zajedno s talijanskim partizanima.

1948. godine se počeo baviti politikom te je izabran u lokalni parlament, Kada je godine 1960. na dnevni red došla dekolonizacija Afrike, Smith i njegova Rodezijska fronta su se suprotstavili nezavisnost odnosno vladavini crnačke većine, koju su smatrali "inferiornom". Kao lokalni premijer Smith je 1965. godine jednostrano proglasio nezavisnost od Britanskog imperija.

Nova država - u kojoj je svu vlast imalo 1 % bijelaca - nije bila međunarodno priznata, a slično kao i susjedna Južna Afrika pod režimom apartheida, našla se i pod ekonomskim sankcijama. Međutim, Smithova vlada se, pogotovo prvih godina, pokazala neobično uspješna u suzbijanju posljedica sankcija.

Međutim, od 1971. godine u Zimbabveu su crni nacionalisti pod vodstvom Joshue Nkoma i Roberta Mugabea otpočeli gerilski rat. On je s vremenom iscrpio ne samo Smithov rodezijski režim, nego i njegove južnoafričke saveznike. Pod pritiskom američkog diplomata Henryja Kissingera je Smith pristao na vlast crnačke većine, a rat je konačno završen konferencijom pod pokroviteljstvom lorda Carringtona 1980. godine.

Iako je ispočetka imao korektne odnose s novim vlastodršcem Robertom Mugabeom, Smith je s vremenom prema njemu postajao sve kritičniji. Od 1987. godine se nalazio u egzilu u Južnoj Africi, a ekonomska i politička kriza koja posljednjih godina traje u Zimbabveu pod Mugabeom mu je često služila za opravdanje njegove skepse prema vlasti crnačke većine.

D.A.

Foto: AFP